ସ୍ଵାଭିମାନ ଓ ଅଭିମାନ ଦୁଇଟି ପାଖାପାଖି ହେଲେ ମଧ୍ଯ ସ୍ଵଭିମାନରେ ଭରପୁର ନମ୍ରତା ରହିଥାଏ। ଯାହା ସତସଙ୍ଗ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ।

ରାଜା ଦୁଷ୍ମନ୍ତ ଥରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପାରିଧି କରିବାକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି । ସାଙ୍ଗରେ ପାତ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ବି ଥାଆନ୍ତି । ସେହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର ଖୋଜୁଖୋଜୁ ସେ ମହର୍ଷି କଣ୍ୱଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚôଗଲେ । ରାଜା ଦୁଷ୍ମନ୍ତ ଥିଲେ ଜଣେ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ପ୍ରଜାପାଳକ ନରପତି । ତେଣୁ ସେ ମହର୍ଷି କଣ୍ୱଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ ନ କରି ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ଫେରିବାକୁ ଚାହୁଁ ନଥିଲେ । ସେ ସାରଥୀଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ ତାଙ୍କର ରଥ କଣ୍ୱ ମହର୍ଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ । ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ରମ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ରାଜା ଦୁଷ୍ମନ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଥମେ ନିଜର ତରବାରୀ ତଳେ ରଖିଦେଲେ । ଦେହରୁ ରକ୍ଷାକବଚ ଉତାରି ଦେଲେ । ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ଖୋଲିଦେଲେ । ଶେଷରେ ସେ ରାଜ ମୁକୁଟଟିକୁ ବି ମୁଣ୍ଡରୁ ଓହ୍ଲାଇଦେଲେ । ଏହା ଦେଖି ତାଙ୍କର ଜଣେ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଅମାତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ମହାରାଜ! ଆପଣଙ୍କ ମସ୍ତକରୁ ରାଜ ମୁକୁଟ ଓହ୍ଲାଇଦେବା ମୋତେ ଶୋଭା ଦିଶିଲା ନାହିଁ । ରାଜା ଦୁଷ୍ମନ୍ତ କିନ୍ତୁ ସ୍ଥିର କଣ୍ଠରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ରାଜ ମୁକୁଟ ମୋର ଅଭିମାନର ସଙ୍କେତ । ଅଭିମାନକୁ ସାଥିରେ ଧରି କଦାଚିତ୍ ସତସଙ୍ଗ କରାଯାଇପାରେନା ।

ରାଜେନ୍ଦ୍ର

ଏଇଟା ମହାଭାରତର ଏକ ଉପକଥା। ଘଟଣାଟି ଘଟିଥିଲା ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜ୍ୟର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ। ରାଜା ଦ୍ରୌପଦ ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ କରି ପୁତ୍ର ଧ୍ରୁଷ୍ଟଦୁମ୍ନ ଏବଂ କନ୍ୟା ଯାଜ୍ଞସେନୀ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି।

ଦ୍ରୌପଦୀ ଜଣେ ସାଧାରଣ ନାରୀ ନଥିଲେ। ପୃଥିବୀରୁ ପାପ ନାଶିବାକୁ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ତେଣୁ ରାଜା ଦ୍ରୌପଦ ମୁନୀ ଋଷିଙ୍କ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷାର ଦାୟିତ୍ୱ ନ୍ୟସ୍ତ କରିଥିଲେ। ମୁନୀ, ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ବେଦ, ପୁରାଣ, ଉପନିଷଦ, ଗଣିତ, ବ୍ୟାକରଣ, ସାହିତ୍ୟ ଆଦି ଶାସ୍ତ୍ର ପଠନ କରିବାକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଢ଼ିବାର ନିଶା ଏଭଳି ପ୍ରଖର ଥିଲା ଯେ, ସେ ଖୁବ୍ କମ୍ ଦିନରେ ସବୁକିଛି ପଢ଼ି ଶେଷ କରିଦେଉଥାନ୍ତି। ଦିନେ ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସ ପାଞ୍ଚାଳକୁ ଆସିଲେ। ରାଜା ଦ୍ରୌପଦ ତାଙ୍କର ସାଦର ସକ୍ରାର କଲେ। ତାଙ୍କ ରହିବା ଖାଇବାର ବନେ୍ଦାବସ୍ତ କରିଦେଲେ। ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ଆସି ଭେଟିଲେ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ। ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ: ମହର୍ଷି! ମୁଁ ସବୁକିଛି ପଢ଼ି ସାରିଲିଣି। ମୋ ଲାଗି ପଢ଼ିବାକୁ ଆଉକିଛି ନାହିଁ । ମୁଁ ଏବେ କ’ଣ କରିବି ? ବ୍ୟାସଦେବ ହସିଲେ । କହିଲେ: ମା’ ଯାଜ୍ଞସେନୀ! ତମେ ଯେଉଁ ପୋଥିପୁରାଣ ପଢ଼ିଛ ତାହା ବାସ୍ତବ ପାଠ ନୁହେଁ। ମଣିଷ ଲାଗି ବାସ୍ତବ ପାଠ ହେଉଛି ତା’ ନିଜର ଜୀବନ। ପ୍ରତିମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜୀବନ ତୁମକୁ ନୂଆ କଥା ଶିଖେଇବ। ସେସବୁକୁ ଯଦି ଶିଖି ପାରିବ ତା’ହେଲେ ଜାଣିବ ବାସ୍ତବରେ ତୁମେ କିଛି ପଢ଼ିଛ।

-ରାଜେନ୍ଦ୍ର

ଐତିହାସିକ ଉଜ୍ଜୟିନୀ ନଗରୀରେ ରହୁଥାନ୍ତି ଜଣେ ଧନୀ ସୌଦାଗର। ସେ ଅସହାୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ ହସ୍ତରେ ଦାନ କରୁଥାନ୍ତି।

ସମୟକ୍ରମେ ସୌଦାଗରଙ୍କ ବ୍ୟବସାୟ ଦାୟିତ୍ୱ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ। ପୁଅମାନେ ବ୍ୟବସାୟ ବୁଝିଲେ। ବୃଦ୍ଧ ସୌଦାଗର କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବପରି ଦରିଦ୍ର ଅସହାୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥାନ୍ତି। ଦିନେ ପୁଅମାନେ ସୌଦାଗରଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସମୟ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସୌଦାଗର ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ପାଖକୁ ଡାକିଲେ ଓ ଆସିବାର କାରଣ ପଚାରିଲେ। ପୁଅମାନେ କହିଲେ ବାପା, ଆପଣ ଏବେ ଧନ ବାଣ୍ଟିବା ବନ୍ଦ କରିଦିଅନ୍ତୁ। ନହେଲେ ଦିନେ ଆମ ନିକଟରୁ ବି ଧନ ସରିଯିବ।

ବୃଦ୍ଧ ସୌଦାଗର ହସିଲେ। ଆଉ ପାଖରେ ରଖିଥିବା ଦୀପଟିକୁ ଲିଭେଇଦେଲେ। ପୁଅମାନେ ଅନ୍ଧାରରେ ଆସିବା ବେଳେ ଗୋଟିଏ ଦୀପ ଧରି ଆସିଥିଲେ। ସେ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦୀପଟିକୁ ଲଗାଇଦେବାକୁ କହିଲେ। ଜଣେ ପୁଅ ଯାଇ ବୃଦ୍ଧ ସୌଦାଗରଙ୍କ ଦୀପ ଲଗେଇଦେଲା। ବୃଦ୍ଧ ସୌଦାଗର ପଚାରିଲେ: ମୋ ଦୀପ ଜଳାଇବା ଦ୍ୱାରା କ’ଣ ତମ ଦୀପର ଆଲୁଅ କମିଗଲା? ପୁଅମାନେ କିଛି ବୁଝିପାରିଲେନି। ବୃଦ୍ଧ ସୌଦାଗର ବୁଝେଇ କହିଲେ: ଯଦି ଗୋଟିଏ ଦୀପରୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଦୀପ ଲାଗିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମ ଦୀପର ଆଲୁଅ କମି ଯାଉନାହିଁ; ତା’ହେଲେ ଆମେ ଯଦି କିଛି ଅସହାୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ତା’ହେଲେ ଆମର ଧନ କେମିତି କମିଯିବ ? ପୁଅମାନେ ନିଜର ଭୁଲ ବୁଝିପାରିଲେ।

-ରାଜେନ୍ଦ୍ର