ଦିନେ ଟଲଷ୍ଟୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜିଜ୍ଞାସୁ ଛାତ୍ର ପଚାରିଲେ ଗୁରୁଜୀ ! ବାସ୍ତବରେ ଏ ଜୀବନ କ’ଣ ? ଏ ସଂସାର କ’ଣ ? ଏ ଜୀବନ ଆଉ ସଂସାରରେ ମଣିଷମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି କିପରି ? ମୁଁ ଏହାର ରହସ୍ୟ କିଛି ବୁଝିପାରୁନାହିଁ। ଟଲଷ୍ଟୟ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଶସ୍ୟକ୍ଷେତରେ ବୁଲୁଥିଲେ। ବୁଲୁବୁଲି ସେ ଶିଷ୍ୟକୁ ଗପଟିଏ କହିବାରେ ଲାଗିଲେ।

ଥରେ ଜଣେ ଯାତ୍ରୀ ଜଙ୍ଗଲ ରାସ୍ତାଦେଇ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲା । ହଠାତ କଳା ମଚମଚ ଦନ୍ତାହାତୀ ଗର୍ଜନ କରି ତା’ ଆଡ଼କୁ ମାଡ଼ି ଆସିଲା। ଲୋକଟି ଡରିଗଲା ଆଉ କିଛି ଉପାୟ ନ ପାଇ ପାଖରେ ଥିବା ଏକ ଭଙ୍ଗା କୁଅ ଭିତରକୁ ଡେଇଁ ପଡ଼ିଲା। ଆଉ କୂଅ ଭିତରେ ବଢ଼ିଥିବା ଗୋଟେ ଗଛକୁ ଧରି ଝୁଲି ରହିଲା। କିଛି ସମୟ ପରେ ଦେଖିଲା ସେହି କୂଅ ଭିତରେ ରହିଛି ଗୋଟେ ଭୟଙ୍କର କୁମ୍ଭୀର । ତାକୁ ଲାଗିଲା, ସେଇଟା କୁମ୍ଭୀର ନୁହେଁ; ସାକ୍ଷାତ ତା’ର ମୃତ୍ୟୁ। ସେତିକିବେଳେ ଲୋକଟି ଦେଖିଲା, ଗଛର ଫଳ ସବୁ ପାଚି ଖୁବ୍ ସୁନ୍ଦର ବାସୁଛି। ଏହା ଦେଖି ଲୋକଟି ତା’ର ଲୋଭ ସମ୍ଭାଳି ପାରିଲାନି। ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଫଳ ଆଣି ଖାଇବାରେ ଲାଗିଲା।
ଏତିକି କହି ଟଲଷ୍ଟୟ କହିଲେ, ଏ ସଂସାର ଆଉ ଆମ ଜୀବନ ଠିକ୍ ଏଇପରି। ହାତୀ ପରି କାଳ ଆମକୁ ଗୋଡ଼େଇ ଚାଲିଛି । ମଗର ପରି ମୃତ୍ୟୁ ଆମକୁ ଜଗି ରହିଛି। ତଥାପି ଆମେ ଆମର ଜୀବନକୁ ଗଛର ସୁଆଦିଆ ଫଳ କରି ଉପଭୋଗ କରିଚାଲିଛେ।

-ରାଜେନ୍ଦ୍ର